Niels Stensen (NICOLAUS STENO) – Danimarkalı Bilim Adamları

1660 yılında Kopenhag’da tıp üzerine üç yıl çalıştıktan sonra Amsterdam’a gitti. Burada ilk anatomik keşfini gerçekleştirdi: parotis bezi ve ağız boşluğu arasındaki kanal (ductus parotideus stenonis).

Leiden’de geçirdiği başarılı yıllarda, bezlerin fizyolojisiyle ilgili temel özellikleri belirledi ve aynı zamanda embriyoloji ve karşılaştırmalı anatomi alanına yaptığı katkılar onun Avrupa’nın ünlü araştırmacılarından biri olmasını sağladı.

Niels Stensen (NICOLAUS STENO)

Niels Stensen (NICOLAUS STENO)

1664 yılında atandığı profesörlük görevini yerine getirememesinin ardından, 1665’teki beyin anatomisi hakkındaki ünlü dersini gerçekleştirdiği şehir Paris’te bir senesini geçirdi. Bu derste dekartçılığın yanlış anatomik temellerini gösterdi.

Çarpıcı sonuçlara sahip bilimsel çalışmalarını, 3 yeni bilimin temellerini attığı Prodomus (1669, İngilizce çevirisi 1671) adlı doktora tezinde özetleyerek sürdürdü. Paleontoljiye canlıların taşlaşmış fosil kalıntılarının ispatıyla sağlam bir zemin oluşturdu.

Fosilleşmiş köpek balığı dişlerinin dağlarda bulunmasının ardından şu yorumlar yapılabilirdi; o bölgeler önceden suyla kaplı halde olmalıydı ve dolayısıyla yer kabuğu da yıllar içinde köklü değişiklikler geçirmiş olmalıydı.

Stensen saha çalışması yaparak Tuscany’nin jeolojik katmanlaşmasını ispatlayıp açıklamış böylece tarihi jeolojinin temellerini atmıştır.

Son olarak Stensen maddelerin dış yüzeylerindeki tortulaşmasıyla dönüşen kristallerin ispatıyla birlikte kristal bilimin bilimsel temellerini attı. Dış yüzeyin iki tarafı da bu tortulaşma sürecinde durağanlığını korumuştur.

1672 yılında Stensen Kopenhag’a Kraliyet Anatomisti görevine döndü. Birkaç etkinlikte halka açık disseksiyon yapması için davet aldığı üniversiteden birçok öğrencinin ilgisi çekti ve 1674 yılında üniversitenin boştaki Anatomi Başkanlığına onun yerine 19 yaşındaki Caspar Bartholin atandı. Bu durum Stensen’in hayatının geri kalanını kilise hizmetine adamak için 1675’de emirli papaz olduğu Floransa’ya dönme kararını bir nebze de olsa etkiledi.

1677 yılında Roma’da kutsanmış psikopos oldu. Bu andan itibaren hayatının geri kalanında kuzey Almaya’ya dağılmış katoliklerin arasında çalıştı ve yoksulluk yemininin sonucu olarak had safhada yokluk içinde yaşadı.

1685 yılındaki sessiz sedasız Danimarka ziyaretinin ardından, 1686 yılında Schwerin’de hayata gözlerini yumdu. Naaşı Schwerin’den defnedilmek üzere Floransa’daki San Lorenzo Medici Kilisesi’ne getirildi. Papa 2. John Paul tarafından kutsandı.

Olaf Pedersen, Gyldendal Leksikon

Editör, Çevirmen: Soner Çetin
Ege Üniversitesi
İngilizce Mütercim Tercümanlık